نگارنده امیدوار است که پس از انتشار این یادداشت، دوستان وزارت علوم و سازمان سنجش بیانیه ای صادر  کرده و عبارات و جملاتی را که در ادامه و به نقل از این نهادها آورده می شود، از اساس تکذیب کنند، یا حداقل استدلال هایی در رد برداشت راقم این سطور بیاورند؛ که اگر آنچه خواهیم نوشت صحت داشته باشد، آزمونی که به نام دکتری در فرودین 90 و فروردین های بعد از آن برگزار خواهد شد، فاجعه ای تمام عیار برای جامعه علمی و دانشگاهی کشور است.

تاکنون روال برگزاری آزمون ورودی دوره دکتری در دانشگاه های کشور بدین صورت بوده که هر دانشگاه به طور مجزا اقدام به برگزاری آزمون تخصصی می کرد و معلومات داوطلبان را بر اساس آموخته های عمومی دوره کارشناسی و نیز دروس تخصصی دوره کارشناسی ارشد می سنجید.

 بر اساس آئین نامه جدید، از سال آینده، سازمان سنجش متولی برگزاری آزمون دکتری نیمه متمرکز خواهد بود. این طرح در حقیقت برآورده کننده آرزوی چندین ساله تمامی دانشجویان مستعد است، چرا که امتیاز احیانا انحصاری دانشجویان هر دانشگاه را برای پذیرفته شدن در همان مرکز لغو و عدالت را برقرار کرده است.

اما آنچه در این میان تعجب همگان را برانگیخت، اطلاعیه ای بود که سازمان سنجش درباره مواد امتحانی آزمون نیمه متمرکز دکتری تخصصی منتشر کرد. بر اساس مفاد این اطلاعیه و توضیحات تکمیلی رئیس سازمان سنجش آموزش کشور، آزمون دکتری از منابع درسی منتخب دوره کارشناسی برگزار می شود! معنای این گزاره خبری آن است که مطالعه 30 تا 40 واحد درسی کاملا تخصصی که یک دانشجو در دوره کارشناسی ارشد گذرانده، برای ورود به دوره دکتری تخصصی ضرورت ندارد و روشن نیست منابع تحصیل شده در دوره کارشناسی ارشد با کدام توجیه از آزمون دکتری حذف شده است؟ با توجه به اینکه آزمون کارشناسی ارشد نیز از دروس کارشناسی برگزار می شود، بر اساس آئین نامه جدید نه تنها تفاوتی میان آزمون های کارشناسی ارشد و دکتری وجود ندارد، بلکه به جرئت می توان گفت آزمون دکتری ساده تر نیز هست!

البته رئیس محترم سازمان سنجش کاملا بر غیر تخصصی بودن این روند صحه می گذارد. وی معتقد است «آزمون کتبی که توسط سازمان سنجش برگزار می شود تخصصی نیست.امتحان کتبی که توسط سازمان سنجش برگزار می شود نیز تحت عنوان پذیرش دانشجو نیست بلکه گزینش دانشجو است».

موقتا این استدلال را از جناب آقای سرورالدین می پذیریم. اما اگر سازمان سنجش بنا ندارد امتحان تخصصی برگزار کند، چه کسی و کدام نهاد باید معلومات تخصصی دانشجویان را ارزیابی کند؟ آئین نامه جدید «مصاحبه شفاهی» در دانشگاه را برای این منظور مقرر کرده است. تمامی کسانی که با دانشگاه سر و کار دارند نیک می دانند که آنچه در مصاحبه ها انجام می شود چند پرسش ساده و احیانا بی ربط است که به هیچ عنوان از عهده سنجش معلومات تخصصی یک داوطلب بر نمی آید. بنابراین، آئین نامه جدید عملا با حذف آن آزمون تخصصی که قبلا دانشگاه ها برگزار می کردند، ورود افرادی با معلوماتی اندک و در حد کارشناسی را به دوره تخصصی دکتری تضمین می کند! و این همان فاجعه تمام عیار برای جامعه علمی کشور است.

شاید واکنش برخی دانشگاه ها از جمله دانشگاه تهران به آئین نامه جدید به دلیل همین ضعف آزمون سازمان سنجش است. دانشگاه تهران هرچند در اطلاعیه ای اعلام کرد تمامی کسانی که از سوی سازمان سنجش به این دانشگاه معرفی می شوند باید در آزمون کتبی تخصصی خود دانشگاه نیز شرکت کنند که البته با عکس العمل تند وزارت علوم و سازمان سنجش ظاهرا عقب نشینی کرده است.

ممکن است عزیزان مسئول بگویند که علاوه بر آزمون از منابع دوره کارشناسی، آزمونی نیز تحت عنوان «استعداد تحصیلی» از داوطلبان گرفته خواهد شد. بررسی محتوای این آزمون-که نمونه آن در سایت سنجش بود- نشان می دهد فی المثل طراحان با تقلید از آزمون «درک مطلب» در زبان انگلیسی، یک متن فارسی را داده و سوالاتی از همان متن طرح کرده اند و می خواهند سطح درک مطلب زبان فارسی یک داوطلب فارغ التحصیل دوره کارشناسی ارشد را بسنجند! یا سوالاتی شبیه جداول «سودوکو» طراحی کرده اند! به راستی این نحوه سنجش «استعداد تحصیلی» وهن نظام آموزشی و همچنین توهین به شخصیت داوطلبان نیست؟

 تصمیم برای نیمه متمرکز برگزار کردن آزمون دکتری تصمیمی کاملا منطقی و عادلانه است، اما اگر بناست سطح علمی این آزمون به سطحی پائین تر از آزمون کارشناسی ارشد تنزل یابد و به اذعان مسئولان «غیرتخصصی» باشد، باید در انتظار دانشجویان دکتری «غیرمتخصص» نیز بود؛ چرا که دانشجویان پذیرفته شده در دوره کارشناسی ارشد، با علم به اینکه آنچه می آموزند، کمترین نقشی در پذیرفته شدن آنها در دوره بالاتر نخواهد داشت، به هیچ رو در دروس پر اهمیت این دوره دقیق و عمیق نخواهند شد. این توجیه نیز پذیرفته نیست که تخصص مورد نظر در جریان تحصیل در دروه دکتری حاصل خواهد شود، چرا که دانشجویی که بنیه علمی کافی ندارد، محال است بتواند با تحصیل در یک دوره بالاتر کسب تخصص کند؛ و این امر در دراز مدت سطح علمی کشور را تنزل خواهد داد.

تا فروردین 90 فرصتی باقی نیست و قطعا دوستان نخواهند توانست در محتوای آزمون سال آینده تجدید نظر کنند. لذا پیشنهاد می شود برای سال تحصیلی 91-90 به مانند گذشته دانشگاه ها آزمون ورودی برگزار کنند و برای سال بعد از آن، در فکر «تخصصی کردن» آزمون دکتری نیمه متمرکز باشند.